ANTARTİKA BUZULLARI ALTINDA ŞAŞIRTAN MANZARA

 

Yeni bir harita, Antarktika'nın buzunun altındaki manzarayı eşi benzeri görülmemiş ayrıntılarla ortaya çıkardı; bilim insanları, donmuş beyaz kıtanın anlayışımızı büyük ölçüde geliştirebileceğini söylüyor.

Araştırmacılar, uydu verileri ve Antarktika buzullarının nasıl hareket ettiğine dair fiziği kullanarak kıtanın buz altında nasıl görünebileceğini hesapladılar.

Daha önce keşfedilmemiş binlerce tepe ve sırtın kanıtı buldular ve Antarktika'nın gizli dağ sıralarının haritalarının her zamankinden daha net olduğunu söylediler.

Haritalar belirsizliklere açık olsa da, araştırmacılar yeni detayların Antarktika'nın iklim değişikliğine nasıl tepki vereceğini ve bunun deniz seviyesi yükselişi için ne anlama geldiğini aydınlatabileceğine inanıyor.

"Eskiden grenli bir piksel film kameranız varmış gibi, şimdi ise gerçekte neler olup bittiğine dair doğru şekilde yakınlaştırılmış dijital bir görüntüye sahipsiniz," dedi Grenoble-Alpes Üniversitesi'nden araştırmacı Dr. Helen Ockenden, BBC News'e anlattı.

Uydular sayesinde bilim insanları Antarktika'nın buzlu yüzeyini iyi anlıyor – ancak altında ne olduğu hâlâ bir gizem.

Aslında, Güneş Sistemi'ndeki bazı gezegenlerin yüzeyi hakkında, Antarktika'nın "alt karnı" olan buz tabakasının altındaki topoğrafyadan daha fazla şey biliniyor.

Ancak araştırmacılar, şimdiye kadar yapılmış en eksiksiz ve detaylı haritaya sahip olduklarına inandıkları bir şeye sahipler.

"Buna bakmak ve Antarktika'nın tüm yatağını aynı anda görmek için çok heyecanlıyım," dedi Edinburgh Üniversitesi'nden buzuloloğu ve çalışmanın ortak yazarı Prof. Robert Bingham. "Bence bu harika."

Yerden veya havadan yapılan geleneksel ölçümlerde, buz altını "görmek" için radar kullanmıştır - bazı yerlerde buzun kalınlığı üç mil (4,8 km) kadar kalındır - genellikle bireysel araştırma hatları veya izler boyunca.

Ancak bu izler onlarca kilometre uzaklıkta olabilir - bu da bilim insanlarına boşlukları doldurmak zorunda kalabilir.

"İskoç Yaylaları veya Avrupa Alpleri'nin buzla kaplı olduğunu hayal ederseniz ve şekillerini anlamanın tek yolu arada birkaç kilometre aralı uçuş olurdu, orada bildiğimiz keskin dağları ve vadileri görmeniz mümkün değil," dedi Bingham.

Bu yüzden araştırmacılar yeni bir yaklaşım kullandılar; uydulardan elde ettikleri buz yüzeyi bilgilerini ve fizikten buzun nasıl hareket ettiğini anlamalarını birleştirdiler - ve bunları önceki izlerle karşılaştırdılar.

"Biraz nehirde kano yapıyormuşsunuz gibi, suyun altında kayalar var, bazen yüzeyde girdaplar oluyor, bu da suyun altındaki kayalar hakkında bilgi verebilir," diye açıkladı Ockenden.

"Ve buz açıkça sudan çok farklı akar, ama yine de, buz bir sırt ya da ana kayadaki bir tepe üzerinden akarken [...] bu durum yüzeyin topoğrafyasında ve aynı zamanda hızda da kendini gösterir."

Antarktika'nın büyük dağ sıralarını biliyorduk ama bilim insanlarının yeni yaklaşımı, daha önce keşfedilmemiş on binlerce tepe ve sırtı ile buzun altında gömülü bazı dağlar ve kanyonlar hakkında daha fazla detay ortaya çıkardı.

"Bence tüm bu yeni manzaralara bakmak ve orada neler olduğunu görmek gerçekten çok ilginç," dedi Ockenden.

"Bu, Mars'ta ilk kez bir topoğrafya haritasını gördüğünde 'vay, bu çok ilginç, biraz İskoçya'ya benziyor' ya da 'daha önce hiç görmediğim bir şeye benziyor' diyorsun."

İlginç bir keşif, Antarktika'nın yatağında Maud Subglacial Basin adı verilen bir bölgede oyulmuş derin bir kanaldır.

Kanal ortalama 50 metre derinliğinde, 6 km genişliğinde ve yaklaşık 400 km (yaklaşık 250 mil) uzunluğunda uzanır - bu, Londra'dan Newcastle'a kadar olan mesafeye yaklaşık olarak karga uçuşu kadar uzaktır.

Araştırmacıların yeni haritası muhtemelen son harita olmayacak. Bu, buzun tam olarak nasıl aktığına dair varsayımlara dayanır ki bu da her yöntem gibi belirsizlikler getirir.

Buzun altındaki kayalar ve tortular hakkında da keşfedilecek çok şey var.

Ancak diğer araştırmacılar, yerden, havadan ve uzaydan yapılan daha ileri araştırmalarla birleşince, haritaların değerli bir ilerleme adım olduğu konusunda hemfikir.

"Bu gerçekten faydalı bir ürün," dedi Cambridge'deki İngiliz Antarktika Araştırması'ndan kıdemli bilim insanı Dr. Peter Fretwell, yeni çalışmaya dahil olmasa da önceki haritalamalarda kapsamlı bir şekilde yer almıştı.

"Bu bize bu anketler arasındaki boşlukları doldurma fırsatı veriyor," diye ekledi.

Araştırmacılar, tüm sırtların, tepelerin, dağların ve kanalların daha ayrıntılı anlaşılması, Antarktika'nın gelecekte nasıl değişebileceğine dair bilgisayar modellerini geliştirebilir.

Bunun nedeni, bu arazi şekilleri ve özelliklerin, yukarıdaki buzulların ne kadar hızlı hareket ettiğini ve ısınan iklimde ne kadar hızlı geri çekilebileceklerini şekillendiriyor.

Bu önemli çünkü Antarktika'daki gelecekteki erime hızı, iklim biliminde en büyük bilinmeyenlerden biri olarak kabul ediliyor.

"[Bu çalışma] bize gelecekte neler olacağını ve Antarktika'daki buzun küresel deniz seviyesi yükselmesine ne kadar hızlı katkıda bulunacağını daha iyi bir şekilde gösteriyor," diye onayladı Fretwell.

KAYNAK :  SCIENCE